على اصغر شميم

343

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

به سرپرستى نصير الدوله و شامل سه قسمت بود : 1 - حوزه‌ى وزارتى مركب از وزير و نايب و چند منشى ؛ 2 - مجلس محاكمات و مجلس محاسبات و مجلس ترويج ؛ 3 - مجالس تحقيق در ايالات و ولايات كه مىتوان آن‌ها را شعب و ادارات اين وزارت در شهرستان‌ها دانست . دار الشوراى كبرى دولتى شرح دار الشوراى كبرى دولتى يا مجلس دربار اعظم در فصل نهم آمده است . اين مجلس با شركت وزيران و شاهزادگان درجه‌ى اول و رجال و اعيان ظاهرا براى شور در مسائل مهم مملكتى و اظهارنظر تشكيل مىشد ، ليكن باطنا فقط مجرى اوامر و دستورهاى ناصر الدين شاه و طرح مسائل در شورا به صورتى بود كه تمايل شاه به تصويب آن كاملا نمودار و شورا مكلف بود كه آن را تصويب كند . ميرزا على خان امين الدوله كه هنگام تأسيس مجلس شوراى دولتى لقب امين الملك و مديريت داخلى شورا را داشت ، چنين مىنويسد : « اين اوقات شاه ( ناصر الدين شاه ) به صراحت خاطر اراده فرمود مجلس كبرى تشكيل شود ، ميرزا على خان امين الملك را مدير مجلس قرار داد . اعضا از وزرا مشغول و معزول و شاهزادگان بزرگ معين كردند . در اين مجلس به حكم شاه ميز طولانى با پوشش ماهوت سبز صندلىها به تعداد اركان مشورت گذاشته شد . شاه خود تشريف قدوم ارزانى داشته شوراى كبرى را مفتوح فرمود . خطابه‌ى ملوكانه تكليف مجلس را اين‌طور تصريح كرد كه خاصه و خلاصه‌ى اركان دولت اينجا مجتمع‌اند ، ما به همه اعتماد داريم . همه را غيرتمند و دولتخواه مىدانيم ، مىخواهيم امور دولت و مملكت از روى تحقيق و با تصديق اين جمع بگذرد ، از خطا و خلاف محفوظ و متفق عليه دولتخواهان باشد . ما كارهاى اتفاقى و خيالات خودمان را به اين مجلس اظهار مىكنيم ، وزرا مشكل كارهاى خود را اينجا مطرح كنند . ديگران هم كه مرجع خدمتى نيستند و در شوراى دولت سمت عضويت دارند ، در اصلاحات و انتظامات آنچه به خاطرشان بگذرد ، بگويند . مختصر اين‌كه اين مجمع را وسيله‌ى تصحيح و تنقيح مهام ايران قرار مىدهيم . هيچ كار كوچك و بزرگ ، جزئى و كلى بىصوابديد شوراى كبرى ممضى نيست » . « اعضاى مجلس زبان تشكرانه گشودند ، محاسن نيات همايونى را ستودند تعهد خدمت و صدق عقيدت كردند . در مجلس ديگر كه انعقاد يافت ، شاه به توسط ميرزا على خان امين الملك